માહિયા, એક પંજાબી કાવ્ય પ્રકાર છે. સરખા , માપની ત્રણ પંક્તિનો એક માહિયા થાય. એની વિશિષ્ટતા એ છે કે, એમાં કોઈ ભાવ બીજી પંક્તિથી શરૂ થઈ ત્રીજી પંક્તિમાં પુર્ણતા પામે છે. પ્રથમ પંક્તિને મનોભાવ સાથે સીધો સંબંઘ હોતો નથી. પરંતુ, સ્વતંત્ર હોવા છતાં, એ પંક્તિ અભિવ્યક્ત કરાતા વિચારની અર્થછાયા સાથે તાલ મિલાવી માહિયામાં લયમાધુર્ય સર્જવામાં ઉપકારક નિવડે એવી હોવી જરૂરી ગણાય છે. એ સીવાય પ્રથમ તથા ત્રીજી પંક્તિમાં પ્રાસાનુપ્રાસ અનિવાર્ય લેખાય છે. બીજી પંક્તિ એ બંધનથી મુક્ત હોય છે.

માહિયા સામાન્ય રીતે ‘મફઊલ-મફાઈલુન’ આકારનના વજનમાં રચાય છે. અને એની ત્રણે પંક્તિ એક સરખા વજનની રહે એની ચીવટ રાખવી જરૂરી ગણાય છે. એ સિવાય માહિયા’ફઅલુન’ રૂકુનના ત્રણ આવર્તનવાળી પંક્તિઓમાં પણ રચવાનો રીવાજ છે. પંજાબી તથા ઉર્દૂમાં આ બંન્ને વજન પ્રચલીત છે. અને એને ખાસ લોકઢાળમાં ગાવામાં આવે છે. વિષય, વિચારને લાગે વળગે છે ત્યાં સુધી, ગ્રામ્યજીવનને સ્પર્શતો કોઈ પણ વિચાર એમાં સ્થાન પામી શકે.

- શ્રી દીપક બારડોલીકર

ફૂલો છે, બહારો છે,
ગુમ મારી ગઝલમાં છું
તારા જ વિચારો છે!

ડુંગરમાં પડે પડઘા,
એક બોલ અજબ પ્રકટે,
જીવનને મળે રસ્તા!

ખોવાઈ ગયો તડકો,
તન્હાઈઓના રણમાં,
થૈ જાય નહીં ભડકો!

તલ્વાર ઝુલે ભેટે,
છે રાત ડિસમ્બરની
છું રણમાં બહુ છેટે!

મ્હેકે છે બગીચાઓ,
વરસાર નિરંતરને,
છે તારી પ્રતીક્ષાઓ!

દીપક બારડોલીકર (૧૯૯૫)